«

»

Print this نوشته

متن نامه ارسالی از انجمن بازرسی غیرمخرب ایران به ریاست محترم جمهوری

حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دکتر حسن روحانی

رئیس جمهور محترم

موضوع: چالش‌های پیش روی انجمن‌های علمی

با سلام و احترام و عرض تبریک خلق حماسه بزرگ سیاسی و انتخاب شایسته حضرتعالی، خوشوقت است که مواردی را در رابطه با چالشهای پیش روی انجمنهای علمی کشور به استحضار برساند .

امروزه در سراسر جهان انجمن‌های علمی و تخصصی به عنوان سازمان‌هایی غیرانتفاعی و غیردولتی که با عضویت داوطلبانه به صورت تشکل متخصصان و علاقمندان واجد شرایط رشته های خاص علمی فعالیت دارند نقش مؤثری در تولید و توسعه دانش و فناوری نوین ایفا می‌کنند. در کشورهای پیشرفته از آغاز قرن بیستم این نوع انجمن‌ها شکل گرفته‌اند و خدمات مؤثر و مفیدی به رشد و گسترش دانش بشری و پیشرفت‌های علمی و صنعتی نموده‌اند. این انجمن‌ها علاوه بر اینکه کمک‌های شایانی به دولت‌ها و ارگان‌های تصمیم گیری و اجرایی می‌نمایند غالباً بدون دریافت بودجه از منابع عمومی و به دور از قید و بندهای دولتی یک واسط مؤثر و مفید بین دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی از یک سو و مراکز مصرف کننده علوم و فناوری‌ها به خصوص صنایع مدرن محسوب می‌شوند. به همین دلیل انجمن‌های علمی در کشورهای پیشرفته از جایگاه و اعتبار والایی برخوردارند و دولت‌ها ضمن سود بردن از ظرفیت‌ها و توانایی‌های این انجمن‌ها و در عین به رسمیت شناختن استقلال آن‌ها حمایت‌های قابل توجهی هم از آن‌ها به عمل می‌آورند.

در کشو ما نیز علیرغم اینکه انجمن‌های علمی از سابقه چندان طولانی برخوردار نیستند با این حال دولت‌های متعدد از چندین دهه پیش مشوق ایجاد و رشد و تداوم فعالیت‌های این انجمن‌های بوده‌اند. البته در این راستا تعامل وزارت خانه‌ها و سازمان‌های مختلف در ادوار مختلف متنوع و متفاوت بوده و از شدت و ضعف و افت و خیز قابل توجهی برخوردار بوده است. وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به عنوان متولی صدور مجوز تأسیس و نظارت بر عملکرد و ارزشیابی انجمن‌ها و توزیع امکانات بیشترین نقش را در این ارتباط به عهده داشته است. کمیسیون انجمن‌های علمی نقش اصلی را به عنوان بازوی اجرایی وزارت علوم ایفا می‌کند که در عین حالی که خدمات این کمیسیون ارزشمند و قابل تقدیر است نقایص و کمبودهای قابل توجهی وجود دارد که در زیر به اختصار به آن‌ها می‌پردازیم.

چالش‌های انجمن‌های علمی را می‌توان در دو مقوله به شرح زیر دسته بندی کرد:

الف- موانعی که اصولاً  نباید بر سر راه انجمن‌ها باشد:

الف-1– موانع تشکیل انجمن‌ها: اخذ مجوز تأسیس نیاز به طی مراحل طولانی و نسبتاً سخت دارد که اصولاً نیازی به گذراندن چنین مراحلی نیست. انجمن ما علیرغم اینکه از بیست سال قبل قصد تشکیل آن را داشتیم ولی به دلیل اینکه رشته ما فاقد تعداد کافی متخصصین دانشگاهی در سطح مورد نظر وزارت علوم بود عملاً با وقفه بسیار طولانی موفق به تشکیل انجمن شدیم که آن هم بیش از یک سال طول کشید و در بررسی اول درخواست ما مورد پذیرش واقع نشد در حالی که رشته ان دی تی اصولاًَ یک رشته دانشگاهی

 اختصاصی محسوب نمی‌شود. تأیید انتخابات و هیئت مدیره هم ماه‌ها طول می‌کشد!

الف-2– اساس‌نامه انجمن‌ها و سایر مقررات: متأسفانه یک اساس‌نامه تیپ و کلیشه ای برای تأسیس انجمن در اختیار هیئت مؤسس قرار داده می‌شود و اجازه کوچک‌ترین تغییر و اصلاح و تطبیق آن با شرایط هر انجمن داده نمی‌شود که با توجه به تنوع انجمن‌ها و متفاوت بودن حوزه فعالیت آن‌ها عملاً به مانع بزرگی از ابتدای تأسیس انجمن‌ها تبدیل می‌شود از جمله اینکه عضو واقعی در انجمن یعنی عضو پیوسته که حق رأی دارد عملاً منحصر به دارندگان مدرک فوق لیسانس است که به هیچ وجه منطقی نیست. در انجمن‌های مشابه انجمن ما در کشورهای پیشرفته که سابقه فعالیت بیش از هفتاد سال دارند به هیچ وجه محدودیتی از نظر مدرک تحصیلی برای عضویت وجود ندارد. هرگونه تغییر و اصلاح اساس‌نامه هم باید با توافق وزارت علوم باشد.

یک نکته مهم دیگر در مورد ترکیب اعضای هیئت مدیره انجمن هاست. اگرچه اساسنامه تیپ انجمن ها محدودیتی در این مورد قائل نیست ولی طبق مصوبه کمیسیون انجمن ها اکثریت اعضای هیئت مدیره به اساتید دانشگاه ها اختصاص دارد و از بخش صنعت حداکثر یک نفر و از دستگاه های اجرائی هم حداکثر یک نفر می توانند عضو هیئت مدیره شوند. این محدودیت علاوه بر دانشگاهی کردن انجمن ها و گسترش مدرک گرائی، با توجه به دولتی بودن قریب به اتفاق دانشگاه های معتبر عملاً منجر به گرایش به دولتی شدن انجمن ها آن هم از نوع انحصاری وابستگی به یک وزارتخانه خاص می شود که مغایر با روح و ماهیت مستقل و غیردولتی بودن انجمن هاست. از طرف دیگر این نوع انحصار انجمن ها را از پتانسیل عظیم بخش های تولیدی و صنعتی و خدماتی و اجرائی محروم می سازد. نگاهی به ترکیب مدیران انجمن ها در کشورهای پیشرفته نشان می دهد که این انجمن ها عمدتاً توسط متخصصین باتجربه غیردانشگاهی اداره می شود. متاسفانه در سال های اخیر با رشد شدید مدرک گرائی و ارزش یافتن بی دلیل مدرک بویژه عنوان دکترا در جایگاه هایی که نه تنها نیازی به آن نیست بلکه به بهای کم توجهی به ارزش و توانایی های تجربه و تخصص و خلاقیت ها در آن حوزه می شود به حیطه انجمن ها هم کشیده شده است.

الف-3– حوزه فعالیت انجمن‌ها: در این رابطه نیز یک سری فعالیت‌های کلیشه ای در اساس‌نامه تیپ گنجانده شده و اجازه تغییر و گسترش به آن‌ها داده نمی‌شود که منطقی نیست به عنوان مثال یکی از حوزه های بسیار مهم فعالیت انجمن‌های علمی صنعتی تدوین استانداردها و کدهایی است که در کلیه کشورهای پیشرفته توسط انجمن‌ها تهیه و تدوین می‌شود و کلیه ارگان‌های ذی‌ربط دولتی و غیردولتی از جمله اداره استاندارد ملی، وزارت خانه های صنایع، نیرو، راه و ترابری و کار و غیره و حتی قوه قضاییه این استانداردها و قوانین را تأیید و اجرا می نمایند و کمک‌های مالی و معنوی خود را جهت توسعه این نوع فعالیت‌ها در اختیار انجمن‌ها قرار می‌دهند. به عنوان مثال می‌توان به کدهای ساخت دیگ‌های بخار و مخازن تحت فشار اشاره کرد که به کدهای ASME معروف است و در سال 1911 توسط انجمن مهندسین مکانیک آمریکا تدوین شده که بیش از یک قرن است که نه تنها در آمریکا مورد تأیید اداره استاندارد آمریکا (ANSI) قرار گرفته و به عنوان یک قرارداد حقوقی مورد استفاده دادگاه های آمریکا است بلکه در سراسر جهان و حتی در ایران به عنوان استاندارد ساخت و سرویس این نوع تجهیزات مورد استفاده قرار می‌گیرد. استاندارد های API مورد استفاده صنایع نفت و گاز در سراسر جهان در سال 1919 توسط انجمن نفت امریکا نگاشته شده یا استانداردهای جوشکاری ساختمان‌های فلزی در سال 1928 توسط انجمن جوشکاری آمریکا (AWS) تدوین شده که امروزه ما هم از آن‌ها در احداث اسکلت‌های فلزی و پل‌ها استفاده می‌کنیم در حالی که در ایران ما حتی نتوانستیم این رسالت تدوین استاندارد را در اساس‌نامه بگنجانیم چرا که در اساس‌نامه تیپ به آن

اشاره نشده است. سازمان ملی استاندارد ایران هم باید وظیفه تدوین استانداردها را به انجمن‌های علمی واگذار نماید و حمایت‌های مادی و معنوی خود را نسبت به انجمن‌ها دریغ نکند.

از دیگر وظایف انجمن‌های مشابه ما در کشورهای صنعتی استقرار سیستم تأیید صلاحیت و صدور گواهینامه برای پرسنل دست اندر کار در این رشته می‌باشد. در این رابطه انجمن‌های تخصصی به عنوان بازوی علمی و اجرایی بی‌طرف و منتخب توسط اعضای آن عمل می‌کنند که در چارچوب استانداردهای بین‌المللی از جمله ISO هم می‌باشد. متأسفانه این وظیفه مهم را از اساس‌نامه ما حذف کردند و سازمان ملی استاندارد نیز از به رسمیت شناختن انجمن جهت ایفای این مهم امتناع می‌نماید.

الف-4– انتشارات: برای چاپ مجله و کتب علمی اصولاً نباید مانعی بر سر راه انجمن‌های علمی وجود داشته باشد و حتی کمک‌های مالی توسط دولت‌ها برای ایجاد و توسعه چنین نشریاتی در اختیار انجمن‌ها قرار گیرد. متأسفانه برای دریافت مجوز مجله علمی باید سال‌ها پشت در وزارت ارشاد در انتظار ماند که به هیچ وجه منطقی و معقول نیست. اصولاً نباید نیازی به اخذ مجوز باشد و یا اینکه اولویت‌هایی به انجمن‌ها جهت تسریع در بررسی درخواست و صدور مجوز انتشار داده شود.

الف-5– مالیات: انجمن‌ها اصولاً سازمان‌هایی غیرانتفاعی هستند و کلیه دست اندرکاران آن نه تنها طبق اساس‌نامه تیپ نباید حق‌الزحمه دریافت کنند بلکه باید حق عضویت سالانه هم پرداخت نمایند. عمده درآمد انجمن‌ها هم صرفاً از طریق حق عضویت‌ها یا کمک‌های مردمی است و برای تأمین مخارج اولیه هم با مشکل مواجه هستند چنانچه درآمد اندوخته ای هم داشته باشند در جهت اهداف و رسالت انجمن برای سرمایه گذاری جهت تولید علم و یا تهیه جوایز برای برگزیدگان علمی و نوآوران و دانشجویان نخبه صرف می‌شود. بنابراین اخذ مالیات از انجمن‌های علمی به هیچ وجه توجیه ندارد ولی متأسفانه سازمان مالیاتی کشور به این انجمن‌ها مثل یک بنگاه اقتصادی انتفاعی برخورد می‌کند و برای وصول مالیات فشار می‌آورد به طوری که در مواردی حتی حکم‌های وصول و اجرا و توقیف اموال و ممنوع‌الخروج شدن اعضای هیئت مدیره انجمن‌ها مشاهده شده است.

الف-6– استقلال انجمن‌ها: علیرغم تأکید و تلاش کمیسیون انجمن‌ها بر حفظ استقلال انجمن‌های علمی متأسفانه بعضی ارگان‌ها و سازمان‌های دولتی و خصوصی آشکار و پنهان تلاش می‌کنند به نحوی در سیاست‌ها و برنامه های انجمن‌ها اعمال نفوذ کنند و سیاست‌ها و منافع خود را از طریق انجمن‌ها دنبال کنند. گرچه حفظ استقلال انجمن‌ها وظیفه اعضای آن می‌باشد ولی غالباً آن‌ها در برابر قدرت و امکانات و لابی های سازمان‌های دولتی و نیمه دولتی و یا شرکت‌های قدرتمند خصوصی توان مقابله ندارند. گرچه این نوع وابستگی‌ها در ابتدای امر خوشایند بوده و ممکن است امکاناتی برای انجمن فراهم نماید ولی مسلماً در درازمدت به شدت به ضرر انجمن‌ها تمام می‌شود و یک انجمن مستقل و غیردولتی را به عرصه رقابت‌های ناسالم و چالش‌های ناخواسته ارگان‌ها و جریان‌های دیگر تبدیل می‌کند و به مرور پشتوانه و سرمایه اصلی خود یعنی اعضای خود را از دست می‌دهد و رو به تضعیف می‌گذارد. این نکته از نظر سازمان‌های جهانی مرتبط نیز فوق‌العاده مهم و حساس است چرا که در صورت وجود شائبه وابستگی یک انجمن این سازمان‌ها بلافاصله حمایت‌های خود را قطع می‌کند و انجمن پشتوانه جهانی خود را از دست می‌دهد.

مسلماً در این مورد نهاد پیشنهادی ما در دفتر ریاست جمهوری می‌تواند نقش خطیری را در مراقبت از استقلال انجمن‌ها و بازداشتن ارگان‌های دولتی در دخالت‌های نابجا در امور انجمن‌ها ایفا نماید.

ب- حمایت‌ها و تشویق‌ها:

با توجه به اینکه ثمره تلاش‌ها و موفقیت‌های انجمن‌های علمی باعث توسعه و پیشرفت علمی و صنعتی کشور می‌شود و نتایج حاصله چه به صورت پیشرفت‌های آکادمیک و تولید علم و چه به صورت دستاوردهای صنعتی و کاربردی به نام کشور ثبت می‌شود بنابراین چنانکه در کشورهای پیشرفته معمول است هرگونه حمایت و پشتیبانی دولت‌ها از انجمن‌ها منطقی و ضروری است. این حمایت‌ها می‌تواند به صورت مادی و به اختصاص بودجه خاص سالیانه و ارزشیابی و یا با عقد قراردادهای ارجاع پروژه صورت گیرد و یا به صورت معنوی با به رسمیت شناختن فعالیت‌های انجمن‌ها و سهیم کردن آن‌ها در تصمیم گیری‌های کلان کشوری و استفاده از پتانسیل و ظرفیت آن‌ها در تدوین قوانین و مقررات و استانداردها و یا برنامه ریزی‌های کلان کشوری باشد. علیرغم تمایل و تلاش کمیسیون انجمن‌ها به وارد نمودن انجمن‌ها در تصمیم گیری‌های کشوری و همچنین کمک‌های مالی درخور توجه به انجمن‌ها متأسفانه بودجه قابل توجهی در اختیار ندارد و از طرف دیگر سازمان‌های ذی‌ربط از دخالت دادن انجمن‌ها در امور کشوری و استفاده از توان کارشناسی انجمن‌ها امتناع می‌نمایند. علیرغم اینکه ساز و کارهای ارزشیابی سالیانه انجمن‌ها به کار گرفته می‌شود ولی عملاً امکانات قابل توجهی جهت کمک به انجمن‌ها وجود ندارد. پرداخت کمک مالی مختصر سالیانه نیز با تأخیر و کندی صورت می‌گیرد. انجمن‌ها برای استقرار دفاتر و برگزاری کنفرانس‌ها و گردهمایی‌ها و جلسات محل و ساختمان مناسبی در اختیار ندارند حتی ساختمان قبلی در سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی که مجهز به آمفی‌تئاتر و سالن‌های مناسب جهت برگزاری سمینارها و جلسات بود از دسترس انجمن‌ها خارج شد و در حال حاضر انجمن‌ها در ساختمان نامناسبی مستقر هستند که فاقد کمترین امکانات است و به هیچ وجه در شأن انجمن‌های علمی ما نیست به طوری که انجمن ما فقط در یک میز در یک اتاق مشترک با چهار انجمن دیگر مستقر است. نه تنها هیچ‌گونه امکاناتی در اختیار انجمن‌ها قرار نمی‌گیرد بلکه انجمن‌ها ناچارند اجاره محل و هزینه تلفن و فکس و غیره هم بپردازند. این را مقایسه کنید با انجمن مشابه ما در کشور آلمان که با وجود داشتن امکانات بسیار وسیع اخیراً دولت آلمان یک ساختمان پنج طبقه نوساز با کلیه امکانات در بهترین نقطه برلین به صورت اهدایی در اختیار این انجمن قرار داد!

با توجه به اینکه هر انجمنی در کشور ما دارای انجمنی متناظر در سایر کشورهاست و در سطح جهانی نیز برای هر رشته ای اتحادیه جهانی همان انجمن وجود دارد بنابراین حضور فعال و مستمر انجمن‌های علمی ما در کنگره‌ها و گردهمایی‌های این نوع اتحادیه های جهانی بسیار مفید و صد درصد ضروری است. حضور کارشناسان و متخصصین ما در چنین مجامعی بهترین سفیر علمی و فرهنگی کشور ما محسوب می‌شود. بنابراین پشتیبانی مستقیم مادی و معنوی ارگان‌های ذی‌ربط دولتی از جمله دفتر ریاست جمهوری و وزارت خارجه و سایر وزارتخانه های ذی‌ربط صد درصد ضروری است. از طرف دیگر فراهم نمودن امکانات لازم برای برگزاری چنین کنگره‌هایی در ایران و دعوت از انجمن‌های متناظر و کارشناسان آن‌ها برای حضور در چنین رخدادهایی نیز از دیگر وظایف دولت در حمایت از انجمن‌ها می‌باشد. متأسفانه در این رابطه هیچ ارگان و نهاد مسئولی وجود ندارد و عملاً حضور کارشناسان ما در مجامع خارجی و یا برگزاری چنین همایش‌هایی در ایران با مشکلات مادی و اداری عدیده ای مواجه است. در این رابطه پیشنهاد می‌شود که نهادی در دفتر ریاست جمهوری مسئولیت حمایت از انجمن‌های علمی و هماهنگی بین ادارات و ارگان‌های مختلف ذی‌ربط را به عهده بگیرد. بدیهی است که به دلیل پتانسیل علمی و آزادی عمل انجمن‌های علمی می‌توانند آخرین دستاوردهای علمی و تکنولوژیک را در

زمینه های مختلف به سرعت به داخل کشور منتقل نمایند. بدین ترتیب قادر خواهیم بود که روزبه روز فاصله خود را با جهان پیشرفته کاهش دهیم و نه تنها از مصرف کننده صرف تکنولوژی خارج شویم بلکه از تکنولوژی‌های مدرن وارداتی هم آگاهانه تر و صحیح‌تر استفاده کنیم.

در حوزه جهانی شدن نیز انجمن‌های علمی به دلیل ارتباطی که با دنیای مدرن علم و صنعت دارند می‌توانند نقش موثری برای حضور کشورمان در این عرصه ایفا نمایند. مرکز ملی مطالعات جهانی شدن نیز می‌تواند در این رابطه از ظرفیت‌ها و توانایی‌های انجمن‌های علمی استفاده شایان ببرد.

در خاتمه این انجمن آمادگی خود را جهت همکاری با کلیه ارگان‌های دولتی و قانونی در چارچوب رسالت و وظایف خود اعلام می‌دارد.

با تقدیم احترام

میرمجید قائمی

       نائب رئیس هیئت مدیره انجمن بازرسی غیرمخرب ایران

رونوشت: – جناب آقای دکتر براری دبیر محترم کمیسیون انجمن های علمی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، جهت استحضار

Permanent link to this article: http://irndt.org/index.php/2013/10/12/letter-to-president-by-irndt/